न्यूजमधेश डेस्क
रौतहट ,१७ असार । पूर्वपश्चिम राजमार्गको चन्द्रनिगाहपुर चोकबाट करिब ७ किलोमिटर दक्षिण–पूर्व लाग्दा सिन्दुरेघारी गाउँ पार गरेलगत्तै साना झुपडीका बाक्लै बस्ती देखिन्छन् । मुसहर समुदाय बसोबास गर्ने यो बस्तीमा बिहान एक जना पनि पुरुष देखिँदैन । अर्काको घरमा ज्याला–मजदुरी गर्न जान्छन् ।
चरम गरिबीको रेखामुनि रहेको चन्द्रपुर–९ स्थित मुसहर बस्तीका पुरुष र महिलाहरू एक दिन काम गर्न गएनन् भने घरमा चुल्हो बल्दैन् । एक घरमा ७ देखि १५ जनासम्म परिवार छन् । मुसहर बालबालिका विद्यालय जाँदैनन् । गरिबी र चेतनाको कमीले अभिभावकले पनि विद्यालय पठाउँदैनन् । कमाइ खाने एक टुक्रा जग्गा छैन । अर्काको खेतीमा ज्याला गर्नुपर्छ । बिहान ७ देखि बेलुकी ५ बजेसम्म काम गरेपछि पुरुषले ४ सय र महिलाले ३ सय रुपैयाँ कमाउँछन् ।
स्थानीय जुगल मुसहरले काम नभएको सिजनमा भोकै बस्नुपरेको पीडा सुनाए । ‘दिनभरि काम गरेको ज्यालाले बिहान बेलुका मात्र खानपुग्छ,’ अर्का स्थानीय इनरदेव माझी भन्छन्, ‘कमाउन नगएको बेला भोकै बस्नुपर्छ ।’ सबैजसो मुसहरबस्तीमा शौचालय छैन । बाहिर शौचादी गर्न जान्छन् । अधिकांशले पोलबाट चोरेर बत्ती बाल्छन् । बस्तीका वीरेन्द्र माझी ९मुसहर० का ८ छोराछोरी छन् । १५ वर्षको उमेरमा बिहे गरेर १७ वर्षको उमेरमा दोंगा ९बेहुली भित्र्याउने० गरेका वीरेन्द्र दम्पतीले त्यसपछिका १४ वर्षमा ८ सन्तान जन्माए । सात छोरी जन्माएर दुई वर्षअघि मात्रै छोरा जन्मेपछि श्रीमती शकुन्तलाले स्थायी परिवार नियोजन गरिन् । यो समुदायका धेरैलाई परिवार नियोजनबारे थाहा छैन ।
७० घर परिवार रहेको बस्तीमा ३ वटामात्र धारा छ, जसले गर्दा खानेपानीको समस्या छ । बर्खाको बेलामा बस्ती डुब्ने जोखिम पनि छ । गुजरा ९ स्थित नदीको आडैमा रहेको अर्को मुसहर बस्ती छ । बस्ती छिचोलेर लाइनै विद्युत्को पोल लगिएको छ । पूर्वतिर उपल्लो जातिको बसोबास रहेको गाउँ राति झिलीमिली देखिन्छ । टाँसिएको मुसहरका घरहरू अन्धकार हुन्छन् । बस्तीमा १ सय १९ घर छन् । गुजराको जुगौलीया, लक्ष्मीपुरमा पनि मुसहर समुदायको बसोबास छ । स्थानीय तहले कुनै पनि सहयोग नगरेको उनीहरूको गुनासो छ । देशमा जस्तोसुकै परिवर्तन आए पनि मुसहर समुदायको जीवनशैली भने जस्ताको त्यस्तै रहेको अगुवा अकलु मुसहरले सुनाए । ‘विद्युत्, खानेपानी, शिक्षा, स्वास्थ्यलगायत सेवासुविधाबाट मुसहर समुदाय टाढा छ,’ उनले भने, ‘हामीलाई राज्यले कहिल्यै वास्ता गरेन् ।’ गुजरा नगरप्रमुख शन्तलाल चौधरीले मुसहर समुदायको जीवनस्तर उकास्न बजेट छुट्ट्याइएको दाबी गरे ।
रौतहटमा मुसहरका २ हजार ५० वटा घर छन् । १५ हजार ३ सय करिब उनीहरूको जनसंख्या छ । मधेसका दलितमाथि अध्ययन र अनुसन्धानमा संलग्न भोला पासवानले मुसहरहरूको जन्मदर औसतभन्दा उच्च रहेको जानकारी दिए । देशभर करिब चार लाख जनसंख्या भए पनि सय जना जतिले मात्रै एसईई उत्तीर्ण गरेको उनले बताए । पासवानका अनुसार कमजोर आर्थिक अवस्था, चरम गरिबी, शिक्षा र स्वास्थ्य अभावका कारण मुसहरहरू बग्रेल्ती सन्तान जन्माउँछन् ।
पूर्वी तराईमा बसोबास गर्ने पिछडिएको र मधेसी दलित समुदायमध्येको एक मुसहर हो । धेरैजसो मुसहरले आफ्नो थर सदा लेख्ने गर्छन् । माटो काट्ने, अन्नबाली रोप्ने र माछा मार्ने काम उनीहरूले गर्दै आएका छन् । मुसहर समुदाय जातीय विभेदको चपेटामा समेत परेको पासवानले बताए ।
