१२ जेठ २०८१, शनिबार
25-05-2024 , Sat
×

च्याउ उद्योग लगानीकर्ताको ठूलो अवसर :डा. जयकान्त राउत

Logo
प्रकाशित मंगलबार, साउन २८, २०७६

काठमाडौं । राजनीतिक सङ्क्रमणकालको अन्त्यसँगै मुलुकभित्र लगानीकर्ताहरू विभिन्न औद्योगिक उत्पादनमा लगानी गर्न उत्साहित देखिएका छन् । उद्योग स्थापनाबाटै राष्ट्रिय उत्पादकत्व वृद्धि हुने र यसैको माध्यमद्वारा मुलुकले आर्थिक समृद्धि हासिल गर्न सक्छ । देशको कुल गार्हस्थ्य उत्पादनमा औद्योगिक उत्पादनको योगदान न्यून रहेका बेला सरकारले समग्र राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा उद्योग क्षेत्रको योगदानमा वृद्धि गरी आर्थिक रूपान्तरण र सुदृढ अर्थतन्त्रको निर्माण गर्ने सोचका साथ यस क्षेत्रमा उल्लेख्य लगानी वृद्धि गर्ने लक्ष्य लिएको छ । नेपाल लगानीको उच्च अवसर भएको मुलुक हो ।
यहाँका पूर्वाधार विकास, पर्यटनलगायतका सेवामूलक क्षेत्र, जलविद्युत्, कृषि, वन र खनिजलगायत प्राकृतिक स्रोतमा आधारित परियोजनाले उच्च प्रतिफल दिन सक्ने अवस्था छ । नेपाली अर्थतन्त्र कृषिमा आधारित भएकाले कृषिक्षेत्रको विकासले नै नेपाल समृद्ध बन्नेछ । सुखी नेपाली समृद्ध नेपाल भन्ने नारालाई सफल पार्न कृषिक्षेत्रमा ठूलो लगानीको खाँचो छ । पछिल्लो समयमा नेपालमा कृषिमा लगानी गर्नुपर्छ भन्ने सकारात्मक सोचको विकास भएको र लगानी बढ्दो क्रममा समेत रहेको छ ।
नेपालका ठूला औद्योगिक घरानामध्ये गोल्छा अर्गनाइजेसन, ज्योति समूह, दुगड, मुरारका अर्गनाइजेसन, वैद्यज अर्गनाइजेसन, निम्बस समूह, डाबर नेपाल, बुद्ध एयर, पञ्चकन्या समूह, गोल्यान समूहलगायत कृषिमा लगानी गर्ने अग्रणी समूह मानिन्छन् । विभिन्न ४० मुलुकका उच्चस्तरीय प्रतिनिधिमण्डल र ६ सयभन्दा बढी लगानीकर्ताको उपस्थितिमा गत चैत्र १५ र १६ मा काठमाडौँमा सम्पन्न नेपाल लगानी सम्मेलन २०१९ ले समेत नेपालको कृषि क्षेत्रलाई लगानीको दृष्टिकोणले प्रचुर सम्भावनायुक्त क्षेत्रकोरूपमा पहिचान गरेको हो । यहाँ कृषिमा आधारित साना–ठूला उद्योग स्थापनाको प्रशस्त सम्भावना रहेको छ ।

कृषिका विभिन्न उपक्षेत्रहरूमध्ये च्याउ अत्यन्त नाफामुलक, छोटो समयभित्र प्रतिफल प्राप्त गर्न सक्ने, रोजगारमैत्री कृषि व्यवसाय हुनुका साथै खाद्य तथा पोषण सुरक्षाको दृष्टिकोणले प्रचुर सम्भावना बोकेको क्षेत्र हो । नेपालमा व्यावसायिक रूपमा च्याउखेतीको थालनी भएको चार दशक बितिसक्दा पनि अपेक्षित रूपमा यसको विकास र विस्तार हुन सकेको छैन ।

विश्व च्याउ उद्योग प्रविधिको विकाससँगै नयाँ युगमा प्रवेश गरिसकेको छ । उच्च स्तरका यान्त्रिकीकरणसहित विश्वका धेरै मुलुकहरूमा च्याउ उद्योग हाइटेक इन्डस्ट्रीको रूपमा स्थापित भइसकेको अवस्था छ । उन्नत प्रविधि र यान्त्रिकीकरणको अभावमा नेपाली च्याउ क्षेत्रको उत्पादन र उत्पादक दुवै न्यून रहेको पाइन्छ । कम लगानीको संरचना प्रयोग गरी परम्परागत तरिकाबाट कृषकस्तरमा मात्र च्याउ उत्पादन भइरहेका छन् र मुलुकभित्र हालसम्म औद्योगिक स्तरमा च्याउको उत्पादन हुन सकेको छैन । पछिल्लो समय संसारभरि च्याउको उत्पादन र उपभोग दुवै तीव्र गतिमा विस्तार भइरहेका बेला नेपाली च्याउ उद्योगको गति भन्ने अत्यन्त सुस्त रहेको र अझै शैशव अवस्थामै रहेको देखिन्छ ।

हाम्रो उत्तरी छिमेकी मुलुक चीन छोटो समयमै विश्वको सबभन्दा ठूलो च्याउ उत्पादकको साथसाथै उपभोक्ता राष्ट्र समेत बन्न सफल भएको छ जहाँ ३ करोडभन्दा बढी मानिस प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा च्याउ व्यवसायमा संलग्न छन् । चीनमा समग्र मुलुकको राजस्व सिर्जनाका हिसाबले च्याउ छैटौं महवपूर्ण बालीको स्थानमा छ ।

हाल नेपाल सरकारले पनि विशेष गरी नेपालीहरूको आय आर्जन, रोजगारी सिर्जना, खाद्य तथा पोषण सुरक्षाको लागि च्याउलाई प्रमुख नगदेबालीको रूपमा पहिचान तथा सूचीकृत गरेको छ । नेपालको विशिष्टकृत भू–बनौट र हावापानी च्याउखेतीको लागि अत्यन्तै अनुकूल छ । सस्तो घरेलु श्रमशक्ति, अनुकूल हावापानी, प्रचुर मात्रामा विभिन्न किसिमका सस्तो कच्चा पदार्थ, सस्तो बीउ सजिलै उपलब्ध हुने भएकोले नेपाल पनि विश्वको प्रमुख च्याउ उत्पादक राष्ट्रहरूको सूचीमा सूचीकृत हुने र प्रचुर मात्रामा वैदेशिक मुद्रा आर्जन गर्ने प्रवल सम्भावना बोकेको एउटा मुलुक हो । श्रमशक्ति, विभिन्न किसिमका कच्चा पदार्थ, बीउलगायत अन्य सामग्री अरू देशको तुलनामा सस्तोमा उपलब्ध हुने साथै च्याउको विश्व बजारमा माग र आपूर्तिमा देखिएको असन्तुलन तथा महँगो श्रमशक्तिका कारण जापान, ताईवान, दक्षिण कोरियाजस्ता मुलुकको च्याउ उत्पादनमा भएको भारी कटौतिले नेपालमा उत्पादन हुने च्याउको विश्व व्यापार बढी हुने सम्भावना देखिन्छ ।

आधुनिक विज्ञानले च्याउलाई प्रशस्त प्रोटिन, भिटामिन र खनिज तत्वको साथसाथै शून्य कोलेस्ट्रोल र न्यून क्यालोरी भएको एउटा स्वस्थ्य र पोसिलो खाद्यपदार्थका रूपमा प्रमाणित गरिसकेकाले पछिल्लो समयमा च्याउप्रतिको ज्ञान र चेतनामा भएको अभिवृद्धिले नेपालीहरू पनि यसको कृत्रिम उत्पादन र उपभोग दुवैमा उलेख्य रूपमा आकर्षित भएको पाइन्छ । यहाँको स्थानीय उत्पादनले कुल मागको लगभग एक चौथाइ मात्र पुर्ति गर्न सकेको छ । हाम्रो आन्तरिक माँग पनि धेरै रहेको कुरा विभिन्न तथ्याङ्कबाट देखिन्छ ।

विवाह, व्रतबन्धजस्ता विभिन्न सामाजिक उत्सवहरूमा च्याउका परिकारहरू पाक्न थालिसकेका छन् । स्थानीय तरकारी बजारदेखि ठूला–ठूला सुपरमार्केटसम्म च्याउको उपस्थिति बलियो हुँदै गइरहेको अवस्था छ । च्याउको बढ्दो मागलाई पूरा गर्न मसरुम सुपको नाममा धूलो च्याउ होस् वा च्याउका अन्य उत्पादनहरू बर्सेनि करोडौं मूल्यको आयात हुने गरेको छ । रोजगारी सिर्जना, आयात प्रतिस्थापन, निर्यात प्रवद्र्धन गर्न वर्तमान च्याउ उत्पादन प्रणालीलाई आधुनिकीकरण गर्दै च्याउको उत्पादन र उत्पादकत्व दुवैमा तत्काल वृद्धि गर्नुपर्ने टड्कारो आवश्यकता देखिन्छ । यसका लागि ठूलो लगानीको खाँचो छ र लगानीको दृष्टिकोणले च्याउ क्षेत्र भर्जिन रहेको हुनाले लगानीकर्ताहरूका लागि यो क्षेत्र एउटा ठूलो अवसर पनि हो ।
(लेखक नेपाल विज्ञान तथा प्रविधि प्रज्ञा–प्रतिष्ठान (नास्ट) मा वरिष्ठ च्याउविज्ञका रूपमा कार्यरत छन् ।)

कमेन्ट गर्नुहोस्
सम्बन्धित

काठमाडौं । मुलुकले भुक्तान गर्न बाँकी सार्वजनिक ऋण करिब रु २४ खर्ब रहेको सार्वजनिक ऋण व्यवस्थापन कार्यालयले जनाएको छ । साथै चालु आर्थिक वर्षको १० महिनामा रु ९८ अर्ब ऋण थपिएको छ । यो चालु आवको १० महिनाको भुक्तानी गर्न बाँकी सार्वजनिक ऋण हो । “चालु आर्थिक वर्ष २०८०/८१ को सुरुमा कूल सार्वजनिक ऋण रु […]

काठमाडौँ । नेपाल आयल निगमले पेट्रोलको भाउ एकैपटक प्रतिलिटर ७ रुपैयाँ घटाउने निर्णय गरेको छ । यस्तै डिजेल तथा मट्टितेलमा प्रतिलिटर रु पाँच घटाएको निगमले बुधबार जारी गरेको विज्ञप्तिमा उल्लेख छ । मूल्य घटेसँगै पेट्रोल पहिलो वर्गका लागि प्रटिलिटर एक सय ६८ रुपैयाँ ५० पैसा, दोस्रो वर्गका लागि रु एक सय ७० र तेस्रो वर्गका […]

जनकपुरधाम। भारतको सुरतमा ज्यान गुमाएका एक परिवारलाई जनमत पार्टीका नेताकार्यकर्ताहरुले आर्थिक सहयोग गरेका छन् । धनुषाको कमला नगरपालिका-४ सघारा घर भएका ५५ वर्षिय महेन्द्र महराले घर परिवार चलाउन भारतको सुरतमा केहिदिन अगाडि गरेको थिए।तर,उहाँको सुरतमा काम गरेको दुई महिनामै मृत्यु भएको थियो। महराको आर्थिक रुपमा एकदमै कमजोर रहेकोले जनमत पार्टीका नेताकार्यकर्ताहरुले उनको परिवारलाई २५ हजार […]